niedziela 19 maja 2024     Mikołaj, Piotr, Urban
eGorzowska - internetowy dziennik Gorzowskiej Agencji Dziennikarskiej
szukaj    szukaj szukaj
Gontowiec Podróżny BLOG

« powrót
Anna czy Hanna
eGorzowska - 11781_TocEyT8Tn8dJ2BU2rkgr.jpg

26 lipca. Że „Od świętej Hanki bywają chłodne wieczory i zimne poranki” wiemy aż nadto dobrze, ale pewnie nie wszyscy słyszeli, że „Szczęśliwy, kto na świętą Annę upatrzy sobie pannę. Dobrą będzie miał żonę, dobrą matkę, dziatki i szczęście nie wyjdzie z chatki”.

Dzisiejszemu dniowi patronują oboje dziadkowie Chrystusa – Anna i Joachim – jednak to babcia zyskała zdecydowanie większą popularność. Podobnie rzecz się ma ze statystyką imion nadawanych dzieciom. Według GUS (stan na 24.01.2021 r.) Joachim plasuje się na 143 pozycji w Polsce, Anna natomiast od wieków trzyma się w ścisłej czołówce. Wśród danych za lata 2000-2021 i biorąc pod uwagę dorosłe Polki, Anna to zdecydowany numer jeden. Jako nowo nadawane w ostatnim dwudziestoleciu, imię to pojawia się wprawdzie dopiero na 27 pozycji, ale już w wersji Hanna, ląduje na podium w pierwszej trójce. Dla porównania, Maria zajmuje odpowiednio miejsce trzecie i jedenaste, natomiast dzisiejszych, popularnych niegdyś solenizantek – Grażynek i Mirek – na przestrzeni minionych 20 lat nie odnotowano ani jednej. Wśród dorosłych pań imiona te plasują się na 29 (Grażyna) i 72 (Mirosława) pozycji.

Imię Anna zapoczątkowali w Polsce Piastowie śląscy. Pojawiło się na naszych ziemiach w XIII w. razem z szerzącym się kultem matki Najświętszej Panienki. W ciągu następnych stuleci przyjmowało różne samodzielne formy: Anica, Anka, Anuchna, Anula, Anulka, Annusza, Anusza, Hania, Hanka, Hanszka, Hanuchna, Hannula, Hanula, Hanulka, Hannusza, Hanusza, Hanuszka. Niektóre z nich przetrwały jako zdrobnienia.

Dzisiejszy dzień do rangi obowiązkowego święta liturgicznego podniósł papież Grzegorz XIII w roku 1584. 26 lipca gremialnie udawano się do kościołów, by święcić zioła, służące później do leczenia różnego rodzaju chorób, przepędzania złych duchów i sporządzania eliksirów miłosnych. Kult babci Chrystusa bardzo mocno zapisał się w ludowości. Widać to po ilości zapamiętanych w różnych annałach przysłów. Najstarsze z zapisanych dla wersji „Hanna” pochodzi z 1618 r. i brzmi: „Hankam ci ja, Matyjaszu, Hanka, a tyś mniemał, żem wojewodzianka”. Znawcy tematu twierdzą, że świadczy ono o popularności imienia także w społecznościach wiejskich. Kaszubi mają swój odpowiednik „Nie jedna panna mô na imię Anna”.

W odniesieniu do cytowanych na samym początku zagadnień matrymonialnych warto przypomnieć, że kiedyś o zawieraniu małżeństw decydowały względy materialne i wola rodziców. Widać to w zachowanych przysłowiach: „Andzia płakała, ale przystała” oraz „On chce ściane, a nie Hane” (gdzie „ściana” to „chałupa, majątek”). Na szczęście bywało też, że „On chciał Hane, a nie ściane” („Nie bier ściane, jyny Hane”). A potem już tylko proza życia: Hanka powinna być robotna („Stowej, Hano, bo je rano”), natomiast posażna panna Anna nie zawsze sprawdzała się jako małżonka („Lepsza Hanka spracowana, niż Anulka wychuchana”). W tym przypadku znana jest też wersja ze spracowaną Kaśką i wychuchaną Anielką; nie wiem, która z nich była pierwsza.

Anulka zamiennie z Kasieńką lub po prostu dziewczyną, jest też bohaterką ludowej piosenki „Przyjechał paniczek (Jasieńko) z cudzej (dalekiej) Ukrainy i namówił Anulkę (Kasieńkę, dziewczynę) do swojej rodziny”. Nie zabrakło jej także w dziewiętnastowiecznym przysłowiu o wojakach: „U wojaka najważniejsza trójka: gorzałka, lulka i dziewczyna Anulka”.
Niektóre przysłowia pełniły funkcję przepowiedni meteorologicznych:
„Od świętej Anny nie doczeka południa deszcz poranny”,
„Jak się Jan (24.VI) rozpłakał, to go dopiero Hanka uspokoi” („Gdy się rozpłacze święty Jan, to go nie utuli aż święta Anna”),
„Na świętą Annę mrowiska, szukaj w zimie ogniska” („Gdy mrowisko w lato mrówki większe robią, ukazują na to: zimę mrozem zdobią”).
Dawniej uważano też, że jeżeli w świętą Annę deszcz pada, to będą robaczywe orzechy, ale nie sformułowano tego spostrzeżenia w żadne porzekadło (chyba, że jeszcze kiedyś na nie natrafię).

Inne przypominały o ważnej roli św. Anny jako orędowniczki rolników, opiekunki pól i urodzaju:
„Święta Anno, uproś wnuka, niechże wyda za trzy jedna włóka, a ma rolnik, czego z roli szuka”(obecnie znane w uogólnionej wersji „Święta Anno uproś wnuka, niech ma każdy, czego szuka”),
„Na dzień św. Anny, matki Marii Panny, upadają kłosy pod ostrzami kosy”,
„Na Jakuba (czyli wczoraj) zadrzyj czuba, bo od świętej Hanki, toć chłodne poranki”, gdzie podnoszenie czuba znaczyło „ponosić głowę, pysznić się”, a sedno przysłowia sam Oskar Kolberg wyjaśniał tak: „już się nie troszcz, możesz butnie stąpać, bo już są nowe zbiory”.
Jeszcze inne przysłowia pięknie opisywały letni, chylący się ku jesieni krajobraz:
„Święta Anna – rola jak panna”,
„Święta Hanna to już jesienna panna”,
„Święta Anna grzyby sieje”,
oraz zauważały, że „Jeszcze my całkiem nie ściepli ciepłych chałaszy, a Hanka nas już zimą straszy” (to porzekadło wyraźnie wskazuje, że nie zawsze lipiec bywał gorący).

…albo w żartobliwy i nieco uszczypliwy sposób opisywały ludzkie zachowania:
„Rozsiadła się jak Hanka na pole”.

Na zakończenie garstka porzekadeł, które uległy dezaktualizacji, jednak bezsprzecznie odzwierciedlają dawne zwyczaje i już przez to są ciekawe:
„Święta Hanka pasie baranka” albo „Święta Hanka da księżom baranka” odnosi się do kwestarzy bernardyńskich, zbierających niegdyś datki dla klasztorów. Adalberg wyjaśnia, że najczęściej „chodzili po dworach za skopami”, gdzie „skop” = „baran czyszczony” (czyli kastrowany).

„Sługa od świętej Anny” oznaczało sługę (pracownika) krótkoterminowego i dość przypadkowego, zatrudnianego poza zwyczajowymi terminami zawierania kontraktów (np. w dzień św. Szczepana – 26XII albo na Jana Chrzciciela – 24VI). Jak wyjaśnia Adalberg był to „sługa lichy, o tym czasie bowiem, z powodu narastających chłodnych poranków, włóczęgi szukają już zimowego schronienia, by później znowu służbę porzucić”, dlatego często mówiło się „Długo tam służył: od świętego Jakuba do świętej Anny” (czyli od 25 do 26 lipca).
Uff… i to by było na tyle. Wszystkim Annom, Hannom, Grażynom i Mirosławom miłego czytania, bo nie wiem, czy ktoś inny dotrwa do końca. No i oczywiście radosnego dnia! Ze zdjęcia uśmiecha się do wszystkich oryginalny kwiatek guzikowca zachodniego.



Tekst i foto Maria Gonta


26 lipca 2022 07:20, admin ego
« powrót
Dodaj komentarz:

Twoje imię:
 
Przebudowa Spichrzowej
Ostatnie przygotowania do rozpoczęcia przebudowy ulicy Spichrzowej. Konsorcjum firm TORMEL i WUPRINŻ, przebuduje ostatni, półkilometrowy odcinek ulicy Spichrzowej. Pierwsze prace ruszą ... <czytaj dalej>
UMCS z Jazz Clubem Pod Filarami
80 lat UMCS w Lublinie z Jazz Clubem „Pod Filarami”. W dniach 14 -17 maja 2024 roku w Akademickim Centrum Kultury ... <czytaj dalej>
Remont schodów
Nowe schody na Piaskach, obok lecznicza zieleń. Rusza remont schodów przy ul. Bohaterów Westerplatte, zejście do ul. Sczanieckiej. Skarpa przy schodach ... <czytaj dalej>
Obchody 900-lecia jubileuszu
W sobotę 11 maja br. w Ośnie Lubuskim odbędą się uroczyste obchody z okazji dziewięćsetlecia ustanowienia biskupstwa lubuskiego. Przygotowania do tej ... <czytaj dalej>
Przeglądaj cały katalog lub dodaj swoją firmę
"Chata Polska" S.A. Biuro Regionalne

ul. Małorolnych 1, Gorzów Wlkp.
tel. 95 650 03 60
branża: Spożywcze artykuły - detal <czytaj dalej>
Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa Oddział

ul. Kazimierza Wielkiego 10, Gorzów Wlkp.
tel. 95 720 20 82
branża: Stowarzyszenia, kluby, związki <czytaj dalej>
Słaboszewska Elżbieta Utylizacja Odpadów

ul. Parkowa 16 m. 6, Gorzów Wlkp.
tel. 604 501 143
branża: Utylizacja odpadów <czytaj dalej>

Kalendarium eventów
« maj 2024 »
P W Ś C P S N
  
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
  
dodaj: imprezy@egorzowska.pl
Mała wielka sprawa
eGorzowska - adminfoto_admin.jpg
admin ego:
Piękna inicjatywa w brzydkim mieście
Znany gorzowski lekarz Ireneusz Czerniec zaprosił w niedzielę kandydatów do Rady Miasta, dziennikarzy oraz mieszkańców na spacer ulicami śródmieścia. „Porozmawiajmy i zobaczmy, cóż dobrego możemy zrobić dla naszego miasta, w celu ... <czytaj dalej>
Bez korzeni nie zakwitniesz
Archiwa Państwowe oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej zapraszają uczniów klas 4-7 <czytaj dalej>
Kto zdobędzie mural dla szkoły
Murale Pamięci „Dumni z Powstańców” to ogólnopolski konkurs dla szkół <czytaj dalej>

aktualnie nie ma żadnej czynnej sondy
Robisz zdjęcia? Przyślij je do nas foto@egorzowska.pl
eGorzowska - dsc_1969.jpg
admin ego:
Po II Lubelskim Forum Muzyki Improwizowanej
Czas żegnać się z Lublinem. II Lubelskie Forum Muzyki Improwizowanej ... <czytaj dalej>
admin ego:
Sobkowski zamek
Dawna fortalicja w Sobkowie leży nad samą Nidą i dlatego ... <czytaj dalej>
admin ego radzi:
Bez makijażu?
5 maja obchodzimy Światowy Dzień Bez Makijażu, poświęcony promowaniu naturalnego ... <czytaj dalej>
admin ego radzi:
Alkoholowa mapa Polski
Ponad 95 tys. pijanych kierowców zatrzymała policja w 2023 roku. ... <czytaj dalej>
Blogujesz? Rób to lokalnie!
Wystarczy jedno kliknięcie w egoBlog
Masz problem?
Napisz do eksperta egoEkspert
Żadna sprawa nie zostanie bez odzewu. Daj znać na eGo Forum
Staryh:
Znowu " sami swoi". A wogóle czym oni się zajmują??? <czytaj dalej>
Staryh:
Tak miasto twój wójt sp...ł, że faktycznie rowerem lepiej jeździć, ale powstaje kolejne pole do....nadużyć/?/ Na początek, obowiązkowe kaski <czytaj dalej>
Anonim_9923:
To proponuję jeszcze do każdego roweru, silnik odrzutowy, zestaw Wi-Fi, talerz satelitarny i co tam jeszcze w koszta można wrzucic :-) <czytaj dalej>
Staryh:
Ale pitolenie. Ani słowa o kolejce do "znachora" o bólu w krzyżu, o polityce i innych przyjemnościach wątpliwych u będących starymi l <czytaj dalej>
Anonim_7573:
Starość

Widziałem ją wczoraj

Stała u drzwi werandy

Lewa ręką trzymała laskę
prawą chciała nacisnąć <czytaj dalej>
 
eGorzowska.pl - e-gazeta Gorzowskiej Agencji Dziennikarskiej